رودخانه های شهرستان بناب
ويژگي هاي جغرافيايي شهرستان بناب
مهمترين رودهاي جاري در اين شهرستان كه از كوههاي سهند سرچشمه مي گيرد و به درياچه اروميه ريزند عبارتند از : صوفي چاي،چوان چاي(ماه پري چاي)،گبي چاي
كوهها:شهرستان بناب در منطقه اي جلگه اي مي باشد كه توسط كوههاي كم ارتفاعي در شمال و جنوب احاطه شده است . از جمله ،ليلي داغ با 2135 متر ارتفاع در منطقه ملكان،گاوميش اولان با 1953 متر در شهرستان ملكان و قرقشون با 1551 متر رد دهستان بناجو در كوههاي دوزلاخ كوه پلي و كوه فرهاد داش در شمال بناب قرار دارند.
دو معدن نمك آبي و سنگ آهك در سواحل شرقي درياچه اروميه ودر شمال دهكده آلقو در حوالي شهرستان بناب مورد بهره برداري قرار دارد.
آب و هواي اين شهرستان نسبتا سرد و نيمه خشك مي باشد .از درختان اين منطقه گز، بادام وحشي،زالزالك و از گياهاني كه كاربرد دارويي و صنعتي دارند گل گاو زبان ،برموس،آويشن،كنگر،رسواس،گل پر،يمليك،گون،كتيرا،در نقاط مختلف اين شهرستان مي رويد . جانوران و پرندگان ،گرگ،روباه ،شغال ،گراز، خرس قهوه اي ،خرگوش ،سگ آبي ،ميش ،مرغ ،كبك،حواصيل، چنگر،خودكا،فلامينگو،تيهو...
وضعيت اقتصـادي شهرستان بناب
شهرستان بناب به علت دارا بودن موقعيت ويژه جغرافيايي،اب و هواي مناسب و خاك مستعد از نواحي ممتاز و مهم اقتصادي آذربايجانشرقي به شمار مي رود،و اساس اقتصاد آن بر كشاورزي ،دامداري،و صنايع استوار گرديده است . از نظر كشاورزي و بويژه باغداري اين شهرستان وضع بسيار خوب و پر رونقي دارد. نوع كشت به صورت آبي و ديم مي باشد. فرآورده هاي كشاورزي در شهرستان بناب عبارتند از :گندم ،جو،بنشن،نباتات علوفه اي و تره بار و اكثرا تكاپوي نيازمندي هاي محلي را نموده و مابقي صادر مي گردد .
فرآورده هاي باغي نيز بسيار متنوع و عبارتند از :سيب درختي،انگور، گوجه سبز،هلو،شفتالو،زردآلو،شليل، بادام و گردو كه به بعضي به صورت تازه و بعضي به صورت خشكبار صادر مي گردد.
دامداري و دامپروري از مهمترين رشته فعاليتهاي اقتصادي بناب محسوب مي شود از ديرباز به علت موقعيت خاص منطقه و وجود مراتع سر سبز رونق فراواني داشته و بازدهي خوبي را براي آنها فراهم نموده است پرورش دام در اين شهرستان بيشتر شامل گاو،گوساله،گوسفند بوده كه توسط عشاير و روستاييان صورت مي گيرد علاوه بر آن پرورش طيور به شيوه روستايي و صنعتي شامل پرورش مرغ،خروس،غاز ،بوقلمون اردك مي باشد كه در حد خود كفايي توليد مي گردد در مورد صنايع نيز در سال هاي اخير اين شهر در صنايع بسياري سرمايه گذاري كرده است .
همان طور كه قبلا توضيح داده شد رودخانه صوفي چاي،چوان چاي،(ماه پري چاي) و گوبي چاي كه اولي از جنوب شهر و دومي از 3 كيلومتري شمال شهر و سومي از ميان شهر بناب عبور مي كند در آبياري مزارع اين شهر نقش عمده اي دارند همچنين در فاصله 12 و 8 كيلومتري بناب دو كاريز بنام هاي قيماسخان و شورگل وجود دارد.
عوامل موثر در پيدايش شهر وجود رودخانه هاي اطراف شهر بوده كه در ايجاد هسته اوليه آن تاثير اساسي داشته است و همچنين قرار گرفتن در مسير راههاي مهم ارتباطي و توسعه و ترقي از همه مهمتر وجود زمين هاي آباد و سرمايه گذاري و صنعت از مهمترين علل پيشرفت شهر بناب محسوب مي شود. راههاي شهرستان بناب به قرار زير است:
1)راه اصلي به سمت شمال باختري تا شهرستان عجبشير به طول 25 كيلومتر
2) راه اصلي به سمت شرق تا شهرستان مراغه به طول 10 كيلومتر
3) راه اصلي به سمت جنوب تا شهرستان ملكان به طول 25 كيلومتر
نام و وجه تسميه شهرستان بناب
بناب (ا مركب ) قعر آب(از آنند راج) ،عمق آب،ته آب (ناظم الاطباء)آخرآب،تكاب ،ته آب،مقابل ،سراب ،آن جايي كه آب از آن پس از جريان بازماند . آخرين جايي كه آب جاري بدانجا به آخر رسد . آنجا كه آب چشمه يا رودي سپري شود و پايان رسد (يادداشت مرحوم دهخدا). ابتدا منبع آب(از اضداد) يادداشت مرحوم دهخدا.
در خمارم شراب مي خواهم درسرابم بناب مي خواهم (ظهوري)
اما نام بناب كلمه فارسي است و به اقتضاي اينكه در فصل بهارآبهاي زير زميني به سطح زمين نزديك مي گردد به اين نام مسمي گرديده و قرينه اي است بر اينكه قبل از استيلا ي مغول و رواج زبان تركي نامگذاري شده.
جلگه بناب در نتيجه عقب نشيني درياچه اروميه و بيرون آمدن زمين از زير آب درياچه مزبور به وجود آمده است . زيرا اولا در تركيبات خاص اراضي بناب همان املاح كه در درياچه اروميه موجود است بطور وضوح ديده مي شود و ثانيا آبي كه در نتيجه حفر چاهها در زمين بيرون مي آيد كاملا شور است و به احتمال قوي مي توان گفت كه اب اين چاهها همان آب درياچه اروميه مي باشد.
در فرهنگ جغرافيايي نيروهاي مسلح چنين قيد شده است:
علت نامگذاري اين شهر اين است كه آب در اين ناحيه تقريبا خيلي نزديك به سطح زمين قرار گرفته و با حفر گودالي به عمق 1/5 متر مي توان به آب رسيد . يعني شهري كه بن و بناي آن آب است و وسيله تامين آب آبياري مزارع و مشروب اهاي چاهها و رودخانه هايي كه در اين ناحيه حفر گرديده است. در كتاب وجه تسميه شهرهاي ايران چنين قيد شده است .
بناب واژه اي است مركب از دو كلمه باستاني بن و آب ،تلفظ اوستايي واژه بن ،ون مي باشد كه به معناي درخت است و اين واژه به مرور زمان در زبان پهلوي به بن تبديل شده است.
معاني مترادف :بنياد،پايه،اساس،پاي و اصل نيز كه امروز براي واژه بن بكاربرده مي شود ارتباط نزديك خود را با معناي حقيقي درخت در زبان اوستايي روشن مي سازد .
آب نيز از واژه هاي كهن پارسي است كه تلفظ اوستايي واژه آپ و يا ap و تلفظ فارسي ميانه آن (پهلوي) آو و يا apاست كه با حذف حروف مصوت آخر واژه اوستايي همراه بوده و به مرور زمان و كثرت استعمال به آب تبديل شده است.
باز در دوره تاريخي اين منطقه به دليل حاصلخيزي و قرار گرفتن در شاهراه ارتباطي تمدن هاي غرب ايران با فلات مركزي ارج و قرب خاصي را داراست و باز در اين برهه زماني تمدن هاي غني و گسترده دوره تاريخي در منطقه در منطقه بوفور ديده مي شد و در دوره اسلامي نيز تمدن هاي صدر اسلام ،قرون مياني با جلوه خاص در اعتلاي باستاني و محوطه بزرگ منطقه وجود دارد.
همان طوري كه ذكر گرديد از نام و ذكر منطقه بناب به دليل عدم تحقيق متون اطلاعي در دست نيست در متن جغرافياي تاريخ اسلامي نيز غالبا در ذيل مراغه از اين منطقه ذكر به ميان مي آيد به عنوان نمونه در كتاب نزهه القلوب نوشته حمدالله مستوفي كه مربوط به عصر ايلخاني و قرن هشتم مي باشد چنين قيد شده است:
تومان مراغه چهار شهر است مراغه و بسوي و دهخوارفان و نيلان، مراغه از اقليم چهارم است طولش از جزاير خالدات فبع و عرض از استوالزك شهري بزرگ است و در ما قيبل دارلمللك آذربايجان بود هوايش معتدل است بعفونت مايل جهت آنكه كوه سهند شمالش را مانع است و باغستان بسيار دارد و آبش از رودصافي است كه از سهند بر مي خيزد و در بحيره چيچست ريزد حاصلش غله،پنبه، و انگور و ميوه مي باشد اكثر اوقات آنجا ارزاني باشد ولايتش شش ناحيه است سراجو،نياجون،درجرود،و گاودل و هشترود و بهستان و انگوران و لاوران از توابع است مردمش سفيد چهره و ترك وش مي باشند بيشتر در مذهب حنفي مي باشند زبانشان پهلوي و معرب است حقوق ديوانش بتمغا مقرر است مبلغ هفتاد هزار دينار ضماني آنجا است و از آن ولايتش صدو هشتاد و پنج هزارو پانصد دينار اسيت . بر ظاهر مراغه حكيم خواجه نصير الدين طوسي بفرمان هلاكوخان رصدي بسته است و اكنون خراب است.
آنچه از متن كتاب مستوفي مي توان استنباط كرد اين است كه از اين تاريخ منطقه بناب با نام نياجون كه به احتمال زياد در حال حاضر اين كلمه به بناجوي كه جزء دهستان هاي بخش مركزي است مربوط مي شود .
با تشكيل دولت ملي در ايران (عصر صفويه)رونق و آبادي به طرز شگفت آوري در منطقه بناب ظاهر مي شود اين رونق و آباداني در آثار ملي منطقه هنوز به وضوح ديده مي شود مصداق بارز آن چهل ستون هاي بسيار با ارزش و دل انگيز شهر بناب و مناطق اطراف آن است كه علي رغم گذشت زمان و عدم مقاومت و ايستادگي مصالح مورد استفاده هنوز جلوه شكوه و عظمت آن ديده مي شود.
در دوره زنديه قاجاريه نيز بربوفور در متون جغرافيايي از نام منطقه بناب ذكر بميان آمده است از جمله اين متون مي توان به ذكر حوادث بناب پرداخته و جزئيات بيشتري را در اختيار علاقه مندان قرار مي دهد .
بناب از دو محله تشكيل يافته، محله گزاوشت،محله مهرآباد . اين دو محله به هم متصل نبوده و با هم فاصله داشتند ،گزاوشت كه محل تجمع عموم مردم بناب است. امروزه در نتيجه بزرگ شدن شهر اين دو محله به هم متصل شده و كلا مسلمان نشين مي باشد و محلات ديگري بنام هاي كودكندي ،تازه كند و محلات ديگري به محلات ديگري به محلات مذكور اضافه شده است.
هنري راولينسون انگليسي در اكتبر سال 1838 ميلادي در خصوص شهر بناب قيد نموده است. ديگر از شهرهاي معتبري كه راولينسون به تفصيل از آن بياد مي كند بناب است كه در سال 1252 هجري در حدود 1500 خانه داشت . در اطراف شهر تا مسافت بيش از يك فرسنگ در همه سو ميوه خانه ها و تاكستان هاي فراوان ديده مي شد اعتدال آب و هوا كه ناشي از همجواري با درياچه بناب را براي كاشت تاك از هر جهت جاي مطلوب و مساعد مي ساخت و به همين سبب در بناب انگور فراوان بدست آيد و به تبريز صادر مي شود كوچه هاي تميز و جوي هاي آن روان و درختكاري هاي منظم و خوش منظره اين شهر را تا اندازه اي شبيه شهر خوي مي ساخت كه به عقيده راولينسون پاكيزه ترين و منظم ترين شهرهاي ايران بود.
از ويژگي هاي بناب مثل ساير شهرهايي كه در پيرامون درياچه اروميه قرار داشت فراواني آب بود چندين پا در زير زمين آب فراوان جريان داشت كه روستاييان محل باكندن چاه و تهيه قنات از آن استفاده مي كردند آب آشاميدني اهالي محل و مصرف پاره اي از تاكستانها از رود مراغه يعني صوفي چاي يا صافي چاي تامين يم شد.
منبع: پیک بناب
موقعیت جغرافیایی شهرستان بناب
شهرستان بناب به مرکزیت شهر بناب در جنوب غربی استان آذربایجان شرقی قرار گرفته و از مرکز استان شهرتبریز114 کیلومتر فاصله دارد ودر مسیر شاهراه ارتباطی شهرهای تبریز – میاندواب و اورمیه و استانهای آذربایجان غربی و کردستان واقع شده است. این شهرستان دارای یک مرکز شهری به نام بناب و سه دهستان به نامهای بناجوی شمالی، بناجوی شرقی و بناجوی غربی و 34 روستای دارای سکنه و یک روستای خالی از سکنه است.این شهرستان به طور کلی دارای جمعیتی بالغ بر 135هزار نفر می باشد که 40درصد آن روستایی و بقیه ساکن شهر می باشد. زبان مردم منطقه بناب همچون سایر نقاط آذربایجان ترکی آذری می باشدکه دارای ریشه تاریخی وادبیات بسیارغنی می باشد.
این شهر در طول جغرافیایی 46درجه و 3 دقیقه و عرض جغرافیایی 37 درجه و 20 دقیقه و با ارتفاع 1290 متر از سطح دریاهای آزاد قرارگرفته است. این شهر از شمال و شمال شرقی به شهرستان مراغه و از شرق به شهرستان هشترود و از غرب به دریاچه اورمیه و از جنوب غربی به شهرستان نقده و از جنوب به شهرستان ملکان محدود است.
مهمترین رودخانه های جاری داخل شهرستان که ازسلسله کوههای سهند سرچشمه می گیرند و به دریاچه اورمیه می ریزند عبارتند از :
1 – سوفی چای(سویوخ چای) 2- چوان چای (ماه پری چای) 3- قوبی چای.
لازم به ذکر است گفته شود مهمترین تمدنهای باستانی در کنار رودخانه ها شکل می گرفته اند و در شهرستان بناب نیزتعدادی از استقرارهای تمدنی در کنار این رودخانه ها شکل گرفته است من جمله استقرارهای تپه های باستانی چون سوپیقان قرا تپه سی ، گول اوستی دوش و ....
دریاچه اورمیه به عنوان بزرگترین آبگیر داخلی دائمی ایران و مهمترین عارضه و پدیده جغرافیایی طبیعی کنار شهرستان بناب محسوب می گردد. این دریاچه در شمال غرب فلات ایران و غرب استان آذربایجان شرقی و سمت باختری شهرستان بناب واقع شده است. دریاچه اورمیه از شمال به جنوب کشیده شده و آذربایجان را به دوبخش شرقی و غربی تقسیم کرده و از نظر وسعت مقام بیستم را در میان دریاچه های جهان دارد. وسعت آن 4000 تا 6000 کیلومترمربع است و یکی از پُر آب ترین و مرتفع ترین دریاچه های ایران است. ارتفاع آن 1275 متر از سطح آبهای آزاد است و قسمتی از آبهای کوهستانهای سبلان و سهند در آذربایجان شرقی و اردبیل و کوههای مرزی ایران و ترکیه و کردستان به آن می ریزند.طول دریاچه 130 تا 140 کیلومتر و عرض آن 50 تا 15 کیلومتر و عمق آن از 16 تا 5متر متغیر است. علاوه بر آبهای رودخانه ها، از کف دریاچه نیزچشمه های گل فشان بر آب دریاچه افزوده می شود. این دریاچه پس از بحر المیت، شورترین دریاچه جهان است و املاح محلول آن 260 گرم در لیتر است. در اواخر تابستان به علت تبخیر شدید آب، غلظت املاح به 280 گرم در لیتر هم می رسد.ترکیبات مهم املاح آن عبارتند از :
کلرید سدیم، سولفات منیزیم، کلرید منیزیم و... شدت شوری آب دریاچه اورمیه امکان حیات به موجودات آبزی را نمی دهد. فقط موجودی از دسته سخت پوستان بنام«آرتمیاسالینا» و جلبکی به نام «اُولنا» و گیاهان نمک دوست(سالسولا) در آب این دریاچه و حواشی جزایر آن زندگی می کنند. ذخایر آرتمیای این دریاچه ارزش اقتصادی فوق العاده ای برای تهیه غذای ماهی دارد که در سالهای اخیر طرح هایی برای استحصال و صدور آن به خارج از کشور شروع شده است.
از دو معدن نمک آبی و سنگ آهک در سواحل شرقی دریاچه اورمیه و درشمال دهکده آلقو در حوالی شهرستان بناب بهره برداری می شود. زمینهای باتلاقی وشوره زار اطراف دریاچه به وسعت 40 کیلومتر مربع، ارزش زراعتی وذخیره سازی آب شیرین چندانی ندارد ولی برای تهیه نمک، مطالعات و پرورش جلبک و آرتمیا، محیط زیست و تامین استراحتگاه پرندگان مهاجر، بهره برداری از خواص درمانی رسوبات و لجن موجود و نیز تفریح و تفرج و استراحت مردم و استحمام آنان حایز اهمیت است.
شهرستان بناب در یک منطقه جلگه ای قرار دارد که اطراف آن را کوههای کم ارتفاعی در شمال و جنوب احاطه نموده است مانند کوههای لیلی داغی با 2153 متر ارتفاع، گاومیش اولان با 1953 متر ارتفاع در شهرستان ملکان و قره قشون با 1551متر ارتفاع در جنوب داخلی شهرستان بناب و دوزلاخ داغی و فرهاد داشی در شمال بناب.
آب و هوای این شهرستان نسبتاً سرد و نیمه خشک می باشد و درختان عمده منطقه عبارتند از:
بادام وحشی، گز، زالزالک و گیاهان دارویی چون آویشن، کنگر، گل گاوزبان، برموش، ریواس، گل پر، یملیک، گون، کتیرا و ماللا چوش که در نقاط مختلف شهرستان می رویند. تنوع جانوری موجود در بناب نیز عبارت است از:
خرس قهوه ای، گرگ، روباه، شغال، خرگوش، سگ آبی، میش، مرغ، کبک، حواصیل، چنگر، خودکا، فلامینگو، تیهو، گراز و...
منبع:http://www.binabintarixi.blogfa.com